تنبلی چشم
آبان ۱۹, ۱۳۹۸ 0

تنبلی‌ چشم(آمبلیوپی) چیست؟

اگر کودک شما به کاهش دید در یک چشم دچار شده است، به نحوی که حتی پس از استفاده از عینک، به منظور برطرف شدن عیوب انکساری، یا حتی انجام عمل جراحی، به منظور برطرف شدن عیوب ساختمانی، باز هم دید او کامل نشود و مانند سایر افراد قادر به دیدن نباشد، می‌گوییم چشم او تنبل شده است.

در حال حاضر، شیوع تنبلی ‌چشم در جهان 5/2 تا 3 درصد است. طبق آمار به دست آمده از اجرای برنامه پیشگیری از تنبلی ‌چشم در کشور، شیوع این اختلال در گروه سنی 4 تا 6 سال، 4/1 درصد است.

تحقیقات نشان می‌دهد که تنبلی ‌چشم شایع‌ترین علت نابینایی یک‌چشمی در افراد زیر 20 سال است. این آمارها نشان‌دهنده اهمیت پیشگیری از تنبلی ‌چشم است.

آسیب‌شناسی رشد و تکامل سیستم بینایی

رشد و تکامل مرکز بینایی در مغز، از دوران جنینی تا حدود 10 سالگی ادامه می‌یابد که حداکثر رشد آن تا پنج‌سال اول پس از تولد است.

در نتیجه، در تکامل طبیعی دستگاه بینایی، از دو چشم سالم، دو تصویر در محل قشر مغز (در ناحیه پس سر) تشکیل می‌شود که این دو تصویر بر روی هم انطباق می‌یابد و کودک سالم فقط یک تصویر را می‌بیند.

هر عاملی که باعث اشکال دید در یک یا دو چشم کودک شود، رشد و تکامل طبیعی دستگاه بینایی را متوقف می‌کند و در نتیجه، در قشر مغز، دو تصویر غیریکسان ایجاد می‌شود که یکی از آنها طبیعی و دیگری مبهم است، لذا مغز برای پیشگیری از دوبینی کودک، تصویر مبهم را حذف می‌کند.

بنابراین، امکان دارد چشمی که از نظر ظاهری کاملاً سالم است، بینایی کامل و طبیعی نداشته باشد و به‌اصطلاح، پس از مدتی، تنبل شود.

تحقیقات نشان می‌دهد که احتمال ابتلا به تنبلی‌ چشم در کودکانی که نارس متولد شده‌اند، نسبت به سایر کودکان، 30 درصد بیشتر است. بنابراین، کودکی را که نارس به دنیا آمده است، حتماً باید چشم‌پزشک معاینه کند.

درمان تنبلی‌ چشم

درمان تنبلی‌ چشم به سه عامل بستگی دارد: 1. سنی که در آن تنبلی‌ چشم به وجود آمده است؛ 2. مدت‌زمانی که از ایجاد تنبلی‌ چشم گذشته است و 3. سنی که در آن درمان آغاز شده است.

به طور کلی، آگاهی والدین و همکاری آنها کلید موفقیت در درمان است. درمان تنبلی‌ چشم نیازمند همکاری تنگاتنگ والدین با متخصصان (بینایی‌سنج و چشم‌پزشک) است.

والدین باید بدانند که دوران کودکی تنها زمان دستیابی به درمان کامل است و در صورت از دست دادن آن، این فرصت برای همیشه از دست رفته است. همچنین والدین باید صبور باشند و انتظار بهبودی سریع را نداشته باشند.

نکته مهم در درمان تنبلی‌ چشم این است که هر چه سن کودک کمتر باشد، شانس درمان بیشتر و مدت درمان کوتاه‌تر می‌شود و هر چه درمان چشم تنبل دیرتر شروع شود، احتمال به دست آوردن بینایی کامل کمتر می‌شود.

بهترین سن برای درمان تنبلی‌ چشم قبل از پنج‌سالگی است. روش‌های درمانی مختلفی برای درمان تنبلی‌ چشم وجود دارد که مهم‌ترین و بهترین آن بستن چشم سالم می باشد.

بستن چشم سالم

بهترین درمان تنبلی‌ چشم، بستن چشم سالم است تا چشم تنبل وادار به فعالیت شود و با تمرین دیدن، تنبلی آن برطرف شود. دوره زمانی بستن چشم در کودکان متفاوت و نسبتاً، طولانی است و از چند هفته تا چند ماه است که این دوره را متخصص تعیین می‌کند.

مدت بستن چشم در طی روز را نیز متخصص تعیین می‌کند. با توجه به میزان تنبلی‌ چشم، مدت زمان بستن معمولاً، بین 2 ـ 6 ساعت در روز، متغیر است.

هر چه میزان تنبلی بیشتر باشد، مدت زمان بستن چشم سالم بیشتر خواهد بود. تحقیقات نشان می‌دهد که بستن بیش از 6 ساعت، اثر مطلوبی بر چشم ندارد و علاوه بر کاهش میزان همکاری کودک، گاهی باعث تنبلی در چشم سالم نیز می‌شود، لذا والدین باید مطابق دستور متخصص عمل کنند و نباید سعی کنند که چشم سالم را بیشتر از زمانی که پزشک تشخیص داده است، بسته نگه دارند.

در طی مدت درمان نیز در فواصل مشخص، باید چشم ‌کودک را متخصص معاینه کند، زیرا ممکن است نیاز باشد که مدت زمان بستن تغییر داده شود.

ضمناً، با توجه به نظر متخصص، می‌توان مدت بستن را در طی روز، به چند نوبت تقسیم کرد تا تحمل آن برای کودک راحت‌تر باشد.

یادتان باشد که نحوه درمان و مدت زمان درمان هر کودک با کودک دیگر متفاوت است و فقط متخصص می‌تواند آن را تشخیص بدهد نه والدین کودک.

لازم به ذکر است که با توجه به اینکه عود تنبلی‌ چشم در اکثر مواقع بدون علامت است، لذا مراجعه منظم به متخصص و رعایت دقیق دستورات وی پس از درمان، تا سن 10 سالگی ضروری است.

والدین گرامی، برای جلب همکاری کودک در بستن چشم به نکات زیر توجه کنید:

  1. برای بستن چشم کودک، او را مجبور نکنید و از جملات و کلمات مثبت استفاده کنید.
  2. برای تعیین زمان بستن و باز کردن چشم، از یک زمان‌سنج (ساعت) استفاده کنید. به این ترتیب، از نظر کودک زمان‌سنج، موجودی بد تلقی می‌شود، نه والدین.
  3. بازی کردن در هنگام بستن چشم، ضمن سرگرم کردن کودک و تحمل بستن چشم، دید نزدیک وی را نیز تحریک می‌کند و سبب تقویت اثر بستن چشم می‌شود، لذا این کار توصیه می‌شود.

والدین کودک باید توجه داشته باشند زمانی که چشم کودک بسته است، از بازی‌هایی پرهیز کنند که احتمال سقوط یا خطر برای کودک دارد (مثل بازی‌های دویدنی)

آنچه در اینجا مهم است، حمایت ‌کردن از کودک است و حتی باید برای کاری که انجام می‌دهد، پاداشی نیز در نظر گرفته شود.

  1. در زمان بستن چشم‌ها، کودک را به مهمانی یا به جایی نبرید که توجه اطرافیان یا دوستان به او جلب شود، زیرا باعث افزایش اضطراب کودک و کاهش همکاری او می‌شود و از ادامه درمان سر باز می‌زند.
  2. چنانچه کودک به مهد می‌رود، با مربی او صحبت کنید تا در مهد با کودک رفتار مناسبی داشته باشد و سایر بچه‌ها نیز توجیه شوند. به این ترتیب، ساعات حضور کودک در مهد برای او به صورت عادی طی می‌شود؛ در غیر این صورت، در زمان حضور کودک در منزل، چشم او را ببندید.
  3. برای کودکانی که سن بیشتری دارند، موضوع را به شکل ساده و قابل فهم توضیح دهید.
  4. از پوشش‌های چشمی زیبا استفاده کنید.
  5. بعضی از پوشش‌ها، پوست کودک را تحریک می‌کند.

حساسیت پوستی کودک را با تدابیر زیر به حداقل برسانید:

الف. از گاز استریل در زیر پوشش چشمی استفاده کنید، به طوری که وسیع‌تر از پوشش باشد.

ب . از پوشش چشمی ضدحساسیت استفاده کنید.

ج . با متخصص مشورت کنید.

د . یادتان باشد که پوشش چشمی را هیچ‌گاه روی عینک نبندید.

پیام بگذارید